مفهوم‌سازی رهبری اخلاقی مدیران در سازمان‌های بخش دولتی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت رفتار سازمانی، گروه مدیریت، مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی، تهران، ایران.

2 استاد، گروه مدیریت، دانشگاه جامع امام حسین (ع)،تهران، ایران.

3 استاد، گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 دانشیار، ‘گروه مدیریت، مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی، تهران، ایران

5 استادیار، گروه مدیریت، مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی، تهران، ایران

چکیده

در سال­های اخیر یکی از چالش­های مهم و قابل‌توجه در مدیریت دولتی، موضوع اخلاق بوده است. ایجاد و حفظ سطح بالایی از رفتار اخلاقی به‌منظور ارتقای اثربخشی کارکنان و تقویت هرچه‌بهتر روابط بین افراد، یکی از مسائل ضروری پیش روی سازمان­هاست که نیاز به پرورش رهبران اخلاقی برای سازمان­ها را امری ضروری و اجتناب­ناپذیر نموده است. مفهوم‌سازی رهبری اخلاقی برمبنای ادراک افراد از ویژگی­ها و رفتارهای رهبری اخلاقی است که متأثر از ویژگی­ها و ارزش­های فرهنگی جوامع موردمطالعه است، لذا در این مقاله تلاش شده است به مفهوم­سازی مجدد آن در کشور ایران که دارای ارزش­های اخلاقی، دینی و فرهنگی متمایزی نسبت به کشورهای دیگر است، پرداخته شود. روش گردآوری اطلاعات ازطریق گروه­های کانونی و مصاحبه­های عمیق نیمه­ساختاریافته است که بدین‌منظور از سه گروه کانونی مختلف شامل مجموعاً 16 نفر از اساتید، مدیران و کارشناسان سازمانی و انجام مصاحبه­های عمیق با 14 نفر از مدیران بخش دولتی تا مرحله اشباع نظری استفاده شده است. اطلاعات حاصل‌شده به روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفته و نهایتاً 28 مضمون فرعی درقالب هشت مضمون اصلی و در سه سطح فردی، گروهی و سازمانی شناسایی شد. مضامین اصلی شناسایی‌شده در سطح فردی شامل، اصالت و  بزرگ‌منشی، در سطح گروهی شامل راهبری اخلاقی، توانمندسازی پیروان و روابط اخلاقی و در سطح سازمانی شامل رفتار حرفه­ای، تصمیم­گیری اخلاقی و الهام­بخشی و همگانی­سازی اخلاقیات است.

کلیدواژه‌ها


آقاجانی، آرش (1385). تبیین ویژگی­های مدیران از دیدگاه حضرت علی (ع) در نهج­البلاغه. اندیشه صادق، شماره 24: 27- 60.

احمدی، سیدعلی‌اکبر و عسگری ده‌آبادی، حمیدرضا (1393)، مدیریت اخلاق کسب‌وکار. تهران: مؤسسه کتاب مهربان نشر، چاپ اول.

امیری، علی­‌نقی (1394). رفتارشناسی مدیران در نهج‌البلاغه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول.

حضرتی، مرتضی و معمارزاده تهران، غلامرضا (1393). ارائه مدلی از رهبری اخلاقی سازگار با سازمان­های دولتی ایران. مجله مدیریت توسعه و تحول، شماره 18: 63- 70.

خسروانیان، حمیدرضا و شفیعی رودپشتی، میثم (1390). مطالعه تطبیقی الگوی مدیریت اخلاق در سازمان در مکاتب غربی و آموزه‌های علوی. پژوهش­نامه اخلاق، 4 (2): 145- 172.

عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی. فصلنامه اندیشه مدیریت راهبردی، دوره 5، شماره2: 151-198.

عباس­پور، عباس؛ زندیان، هادی و قادرمرزی، حبیب­الله (1394). بررسی تأثیر رهبری اخلاقی بر رفتار کارکنان: نقش واسطه­ای تعامل رهبر- عضو. فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، دوره 4، شماره 5: 51-71.

قراملکی، احد (1389). اخلاق کاربردی در ایران و اسلام، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، چاپ اول.

مصباح یزدی، محمدتقی (1384). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، قم: انتشارات آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول.

مقیمی، سیدمحمد (1385). منشور مدیریت: نگرش تطبیقی به فرمان امام علی(ع) به مالک اشتر، تهران: نشر مهربان.

نجات، نازی (1382). صفات اخلاقی مدیران از دیدگاه حضرت علی (ع). طب و تزکیه، پیاپی 50: 106- 114.

Bedi, A., Alpaslan, C. M. & Green, S. (2016). A meta-analytic review of ethical leadership outcomes and moderators. Journal of Business Ethics, 139(3), 517-536.

Brown, M. E. & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The leadership quarterly, 17(6), 595-616.

Brown, M. E., Treviño, L. K. & Harrison, D. A. (2005). Ethical leadership: A social learning perspective for construct development and testing. Organizational behavior and human decision processes, 97(2), 117-134.

Cooper, T. (2006). The Responsible Administrator: An Approach to ethics for the Administrative Role.

De Hoogh, A. H. & Den Hartog, D. N. (2008). Ethical and despotic leadership, relationships with leader's social responsibility, top management team effectiveness and subordinates' optimism: A multi-method study. The Leadership Quarterly, 19(3), 297-311.

De Hoogh, A. H. & Den Hartog, D. N. (2009). Ethical leadership. Power and interdependence in organizations, 338.

Demirtas, O. & Akdogan, A. A. (2015). The effect of ethical leadership behavior on ethical climate, turnover intention, and affective commitment. Journal of Business Ethics, 130(1), 59-67.

Den Hartog, D. N. (2015). Ethical leadership. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 2(1), 409-434.

Dion, M. (2012). Are ethical theories relevant for ethical leadership?. Leadership & Organization Development Journal, 33(1), 4-24.

Driscoll, C. & McKee, M. (2007). Restorying a culture of ethical and spiritual values: A role for leader storytelling. Journal of Business Ethics, 73(2), 205-217.

Eisenbeiss, S. A. (2012). Re-thinking ethical leadership: An interdisciplinary integrative approach. The Leadership Quarterly, 23(5), 791-808.

Eisenbeiß, S. A. & Brodbeck, F. (2014). Ethical and unethical leadership: A cross-cultural and cross-sectoral analysis. Journal of Business Ethics, 122(2), 343-359.

Eisenbeiß, S. A. & Giessner, S. R. (2012). The emergence and maintenance of ethical leadership in organizations. Journal of Personnel Psychology.

Fehr, R., Yam, K. C. S. & Dang, C. (2015). Moralized leadership: The construction and consequences of ethical leader perceptions. Academy of Management Review, 40(2), 182-209.

Frisch, C. & Huppenbauer, M. (2013). New insights into Ethical leadership: A Qualitative investigation of the experiences of executive ethical leaders. Journal of Business Ethics,123 (1), 23-43.

Giessner, S. & Van Quaquebeke, N. (2010). Using a relational models perspective to understand normatively appropriate conduct in ethical leadership. Journal of Business Ethics, 95, 43-55.

 

Grojean, M. W., Resick, C. J., Dickson, M. W. & Smith, D. B. (2004). Leaders, values, and organizational climate: Examining leadership strategies for establishing an organizational climate regarding ethics. Journal of business ethics, 55(3), 223-241.

Hansen, S. D., Alge, B. J., Brown, M. E., Jackson, C. L. & Dunford, B. B. (2013). Ethical leadership: Assessing the value of a multifoci social exchange perspective. Journal of Business Ethics, 115(3), 435-449.

Jurkiewicz, C. L. (2006). Soul food: Morrison and the transformative power of ethical leadership in the public sector. Public Integrity, 8(3), 245-256.

Kalshoven, K., Den Hartog, D. N. & De Hoogh, A. H. (2011). Ethical leadership at work questionnaire (ELW): Development and validation of a multidimensional measure. The Leadership Quarterly, 22(1), 51-69.

Khuntia, R. & Suar, D. (2004). A scale to assess ethical leadership of Indian private and public sector managers. Journal of business ethics, 49(1), 13-26.

Manz, C. C., Anand, V., Joshi, M. & Manz, K. P. (2008). Emerging paradoxes in executive leadership: A theoretical interpretation of the tensions between corruption and virtuous values. The Leadership Quarterly, 19(3), 385-392.

Marsh, C. (2013). Business executives’ perceptions of ethical leadership and its development. Journal of Business Ethics, 114(3), 565-582.

Martin, G. S., Resick, C. J., Keating, M. A. & Dickson, M. W. (2009). Ethical leadership across cultures: A comparative analysis of German and US perspectives. Business Ethics: A European Review, 18(2), 127-144.

Mawritz, M. B., Mayer, D. M., Hoobler, J. M., Wayne, S. J. & Marinova, S. V. (2012). A trickle‐down model of abusive supervision. Personnel Psychology, 65(2), 325-357.

Mayer, D. M., Aquino, K., Greenbaum, R. L. & Kuenzi, M. (2012). Who displays ethical leadership, and why does it matter? An examination of antecedents and consequences of ethical leadership. Academy of Management Journal, 55(1), 151-171.

Mayer, D. M., Kuenzi, M. & Greenbaum, R. L. (2010). Examining the link between ethical leadership and employee misconduct: The mediating role of ethical climate. Journal of Business Ethics, 95, 7-16.

Neubert, M. J., Carson, D. S., Kacmar, K. M., Roberts, J. A. & Chonko, L. B. (2009). The virtuous influence of ethical leadership behavior: Evidence from the field. Journal of Business Ethics, 90(2), 157-170.

Northous, G. N. (2007). Leadership: Theory and Practice, 4th edition. Thousand Oaks, CA: Sage.

Padilla, A., Hogan, R. & Kaiser, R. B. (2007). The toxic triangle: Destructive leaders, susceptible followers, and conducive environments. The Leadership Quarterly, 18(3), 176-194.

Perry, A. (2018). Biblical Theology for Ethical Leadership. Palgrave Macmillan.

Piccolo, R. F., Greenbaum, R., Den Hartog, D. N. & Folger, R. (2010). The relationship between ethical leadership and core job characteristics. Journal of Organizational Behavior, 31(2/3), 259-278.

Ponnu, C. H. & Tennakoon, G. (2009). The association between ethical leadership and employee outcomes-the Malaysian case. EJBO-Electronic Journal of Business Ethics and Organization Studies.

Resick, C. J., Martin, G. S., Keating, M. A., Dickson, M. W., Kwan, H. K. & Peng, C. (2011). What ethical leadership means to me: Asian, American, and European perspectives. Journal of Business Ethics, 101(3), 435-457.

Resick, C., Hanges, P., Dickson, M. & Mitchelson, J. (2006). A cross-cultural examination of the endorsement of ethical leadership. Journal of Business Ethics, 63(4), 345-359.

Roberts, R. (2009). The rise of compliance-based ethics management: Implications for organizational ethics. Public Integrity, 11(3), 261-278.

Schaubroeck, J. M., Hannah, S. T., Avolio, B. J., Kozlowski, S. W., Lord, R. G., Treviño, L. K. & Peng, A. C. (2012). Embedding ethical leadership within and across organization levels. Academy of Management Journal, 55(5), 1053-1078.

Schaubroeck, J., Walumbwa, F. O., Ganster, D. C. & Kepes, S. (2007). Destructive leader traits and the neutralizing influence of an “enriched” job. The Leadership Quarterly, 18(3), 236-251.

Treviño, L. K., Brown, M. & Hartman, L. P. (2003). A qualitative investigation of perceived executive ethical leadership: Perceptions from inside and outside the executive suite. Human relations, 56(1), 5-37.

Trevino, L. K., Hartman, L. P. & Brown, M. (2000). Moral person and moral manager: How executives develop a reputation for ethical leadership. California Management Review, 42, 128-142.

Van Wart, M. (2014). Dynamics of leadership in public service: Theory and practice. Routledge.

Walumbwa, F. O. & Schaubroeck, J. (2009). Leader personality traits and employee voice behavior: mediating roles of ethical leadership and work group psychological safety. Journal of applied psychology, 94(5), 1275.

Walumbwa, F. O., Avolio, B. J., Gardner, W. L., Wernsing, T. S. & Peterson, S. J. (2007). Authentic leadership: Development and validation of a theory-based measure. Journal of management, 34(1), 89-126.

Walumbwa, F. O., Mayer, D. M., Wang, P., Wang, H., Workman, K. & Christensen, A. L. (2011). Linking ethical leadership to employee performance: The roles of leader–member exchange, self-efficacy, and organizational identification. Organizational behavior and human decision processes, 115(2), 204-213.

Webley, S. & Werner, A. (2008). Corporate codes of ethics necessary but not sufficient. Journal of Business Ethics, 17 (4), 405-415.

Yılmaz, E. (2010). The analysis of organizational creativity in schools regarding principals’ ethical leadership characteristics. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2(2), 3949-3953.

Yukl, G., Mahsud, R., Hassan, S. & Prussia, G.E. (2013). An improved measure of ethical leadership. Journal of Leadership & Organizational Studies, 20(1), 38-48.