بررسی تأثیر رابطۀ رهبر- عضو بر حسادت و رفتارهای کاری انحرافی: نقش تعدیل‌گر ادراک از عدالت سازمانی، عزت‌نفس و روان‌رنجوری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه مدیریت بازرگانی و مدیریت IT، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی حسادت در ارتباط بین تعامل رهبر- عضو با رفتارهای کاری انحرافی انجام شده است. به‌علاوه، دراین‌راستا نقش‌های تعدیل‌کنندۀ ادراک از عدالت رویه­ای و توزیعی و ویژگی‌های شخصیتی عزت‌نفس و روان‌رنجوری نیز مورد بررسی قرار گرفت. روش پژوهش، توصیفی پیمایشی است که با به‌کاربستن طرح پژوهش همبستگی اجرا شده است. جامعه آماری مشتمل بر کارکنان رسمی شاغل در مجتمع مس سرچشمه رفسنجان در تابستان 1397بود که مطابق با جدول کرجسی و مورگان، جهت دستیابی به حداقل حجم نمونه (317 نفر)، تعداد 410 پرسشنامه استاندارد به شیوه نمونه‌گیری طبقه‌ای نسبی بین کارکنان مذکور توزیع شد. ازاین‌بین، تنها 325 پرسشنامه قابل استفاده بود که نشان‌دهندۀ نرخ پاسخ 79 درصدی است. پس از اطمینان از نیکویی برازش و پایایی و روایی ابزار تحقیق، یافته‌های حاصل از تحلیل داده‌ها به روش حداقل مربعات جزئی با نرم‌افزار PLS، حاکی از آن است که کیفیت مبادلۀ رهبر- عضو به‌طور معنی‌داری، حسادت در محل کار و متعاقباً رفتارهای کاری انحرافی را پیش‌بینی می‌کند. درادامه، آزمون روابط تعدیل‌گر (آماره کوهن) نشان داد که ادراک کارکنان از عدالت رویه‌ای و توزیعی، علی‌رغم کیفیت پایین مبادلۀ رهبر- عضو، حس حسادت کم‌تری را در آنها ایجاد می‌نماید. درنهایت، شواهد نشان داد که کارکنان با عزت‌نفس بالا یا روان‌رنجوری اندک، با افزایش حسادت مقطعی، رفتارهای انحرافی کم‌تری را تجربه می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


داوری، علی و رضازاده، آرش (1392)، مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی، تهران.

شریف‌زاده، فتاح؛ قربانی پاجی، عقیل و شیخ‌زاده، غنچه (1397)،تأثیر فضیلت سازمانی ادراکشده بر هویت‌یابی سازمانی با نقش تعدیل‌گر شادمانی سازمانی و نقش میانجی رفتار شهروندی سازمانی، فصلنامهمطالعاترفتارسازمانی، سال هفتم، شماره سوم: 111-81.

عابدی جعفری، حسن؛ شیعه‌زاده، الهه و سیدحسینی، سیده‌سمیرا (1393)، تأثیر حسادت بر تمایل به ترک‌خدمت پرستاران به میانجی‌گری خوداحترامی و رفتارهای غیرشهروندی، مدیریتفرهنگسازمانی، دوره دوازده، شماره چهار: 786-763.

عباس‌پور، عباس؛ زندیان، هادی و قادرمرزی، حبیب‌الله (1394)، بررسی تأثیر رهبری اخلاقی بر رفتار کارکنان: نقش واسطه‌ای تعامل رهبر- عضو، فصلنامه مطالعات رفتار سازمانی، سال چهارم، شماره پنجم: 71-51.

قلی‌پور، آرین؛ محمداسماعیلی، ندا و پارسا، فریبا (1397)، بررسی تأثیر مبادله رهبر- پیرو بر حسادت سازمانی (مطالعه موردی: کارکنان ستاد بانک ملی ایران)، فصلنامه مدیریت دولتی، سال دهم، شماره سوم: 442-415.

مرتضوی، سعید؛ لگزیان، محمد و سیدحسینی، سیده‌سمیرا (1392)، نقش واسط حسادت در تأثیر سبک رهبری تبادل رهبر- عضو بر تسهیم دانش و رفتارهای غیرشهروندی پرستاران، نشریه پرستاری ایران، سال 26، شماره 83: 77-68.

Alicke, M. D., Zell, E. & Bloom, D. L. (2010). Mere categorization and the frog-pond effect. Psychological Science, 21(2), 174-177.

Barclay, L. J. & Kiefer, T. (2014). Daily experiences of justice: A within-person, dynamic, and event-based perspective. Academy of Management , 2014(1). Briarcliff Manor, NY 10510: Academy of Management.

Brockner, J., Wiesenfeld, B. M. & Diekmann, K. A. (2009). 4 Towards a “Fairer” Conception of Process Fairness: Why, When and How More may not Always be Better than Less. The Academy of Management Annals, 3(1), 183-216.

Cohen‐Charash, Y. (2009). Episodic envy. Journal of Applied Social Psychology, 39(9), 2128-2173.

Cohen-Charash, Y. & Mueller, J. S. (2007). Does perceived unfairness exacerbate or mitigate interpersonal counterproductive work behaviors related to envy?. Journal of applied psychology, 92(3), 666.

Colquitt, J. A. (2001). On the dimensionality of organizational justice: A construct validation of a measure. Journal of applied psychology, 86(3), 386.

De Clercq, D., Haq, I. U. & Azeem, M. U. (2018). The roles of informational unfairness and political climate in the relationship between dispositional envy and job performance in Pakistani organizations. Journal of Business Research, 82, 117-126.

Duffy, M. K., Scott, K. L., Shaw, J. D., Tepper, B. J. & Aquino, K. (2012). A social context model of envy and social undermining. Academy of Management Journal, 55(3), 643-666.

Erdil, O. & Müceldili, B. (2014). The effects of envy on job engagement and turnover intention. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 150, 447-454.

Eysenck, H. J. & Sybil, B. G. (1964). An improved short questionnaire for the measurement of extraversion and neuroticism. Life sciences, 3(10), 1103-1109.

Floyd, T. M., Hoogland, C. E. & Smith, R. H. (2016). The role of leaders in managing envy and its consequences for competition in organizations. Monographs in Leadership and Management, 8, 129-156.

He, W., Fehr, R., Yam, K. C., Long, L. R. & Hao, P. (2017). Interactional justice, leader–member exchange, and employee performance: Examining the moderating role of justice differentiation. Journal of Organizational Behavior, 38(4), 537-557.

Khan, A. K., Quratulain, S. & M. Bell, C. (2014). Episodic envy and counterproductive work behaviors: Is more justice always good?. Journal of Organizational Behavior, 35(1), 128-144.

Kim, E. & Glomb, T. M. (2014). Victimization of high performers: The roles of envy and work group identification. Journal of Applied Psychology, 99(4), 619.

Krischer, M. M., Penney, L. M. & Hunter, E. M. (2010). Can counterproductive work behaviors be productive? CWB as emotion-focused coping. Journal of occupational health psychology, 15(2), 154.

Križan, Z. & Smith, R. H. (2014). When comparisons divide. Communal functions of social comparison, 60.

Larsen, J. T. & McGraw, A. P. (2014). The case for mixed emotions. Social and Personality Psychology Compass, 8(6), 263-274.

Li, A. N. & Liao, H. (2014). How do leader–member exchange quality and differentiation affect performance in teams? An integrated multilevel dual process model. Journal of Applied Psychology, 99(5), 847.

MacDonald, G. & Leary, M. R. (2012). Individual differences in self-esteem. Handbook of self and identity, 354-377.

Nie, D. & Lämsä, A. M. (2015). The leader–member exchange theory in the Chinese context and the ethical challenge of guanxi. Journal of Business Ethics, 128(4), 851-861.

Odle, T. K. (2014). The implications of distance and envy in organizations: An exploration of leader-member exchange and organizational citizenship behaviors. University of Tennessee Honors, Thesis Projects.

Robbins, S.P. & Judge, T.A. (2015). Organizational Behavior, 15th Ed., Pearson/Prentice Hall, Upper Saddle River, N.J.

Rosenberg, M. (1965). The measurement of self-esteem, Society and the adolescent self-image. Princeton, 16-36.

Saddle River, N.J. Ghadi, M. Y. (2018). Empirical examination of theoretical model of workplace envy: evidences from Jordan. Management Research Review, 41(12), 1438-1459.

Scandura, T. A. & Graen, G. B. (1984). Moderating effects of initial leader–member exchange status on the effects of a leadership intervention. Journal of applied psychology, 69(3), 428.

Shu, C. Y. & Lazatkhan, J. (2017). Effect of leader-member exchange on employee envy and work behavior moderated by self-esteem and neuroticism. Revista de Psicología del Trabajo y de las Organizaciones, 33(1), 69-81.

Thompson, E. R. (2008). Development and validation of an international English big-five mini-markers. Personality and individual differences, 45(6), 542-548.

Treadway, D. C., Yang, J., Bentley, J. R., Williams, L. V. & Reeves, M. (2017). The impact of follower narcissism and LMX perceptions on feeling envied and job performance. The International Journal of Human Resource Management, 1-22.

Trnka, R., Balcar, K., Kuška, M. & Hnilica, K. (2012). Neuroticism and valence of negative emotional concepts. Social Behavior and Personality: an international journal, 40(5), 843-844.

Veiga, J. F., Baldridge, D. C. & Markóczy, L. (2014). Toward greater understanding of the pernicious effects of workplace envy. The International Journal of Human Resource Management, 25(17), 2364-2381.

Vrabel, J. K., Zeigler-Hill, V. & Southard, A. C. (2018). Self-esteem and envy: Is state self-esteem instability associated with the benign and malicious forms of envy?. Personality and Individual Differences, 123, 100-104.

Wang, S. W., Repetti, R. L. & Campos, B. (2011). Job stress and family social behavior: The moderating role of neuroticism. Journal of Occupational Health Psychology, 16(4), 441.

Xanthopoulou, D., Bakker, A. B., Demerouti, E. & Schaufeli, W. B. (2007). The role of personal resources in the job demands-resources model. International journal of stress management, 14(2), 121.