طراحی و اعتباریابی مدل باورها و ارزش‌های حمایتی فرهنگ سازمانی مدارس مبتنی‌بر ارزش‌های اخلاق اسلامی: رویکرد اکتشافی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مدیریت اموزشی دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت اموزشی ، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

3 دانشیار گجرشگاه علاوه مدیریت اموزشی ، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

4 دانشیار گروه علوم تربیتی ، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

5 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبائی تهران ایران

چکیده

هدف اصلی این پژوهش، طراحی و اعتباریابی مدل باورها و ارزش­های حمایتی فرهنگ سازمانی مدارس مبتنی‌بر ارزش­های اخلاق اسلامی است. روش پژوهش، ترکیبی با طرح اکتشافی متوالی در دو مرحلۀ مجزای تحلیل محتوای کیفی و زمینه­یابی است. جامعۀ آماری شامل 821 مدرسۀ دورۀ اوّل متوسطه و متوسطۀ نظری استان کردستان است. داده­های کیفی به‌شیوۀ هدفمند ازطریق منابع چندگانه گردآوری شد و اشباع نظری مدنظر قرار گرفت. اعتبار داده­های کیفی ازطریق گروه کانونی حاصل شد. داده­های کمّی ازطریق پرسشنامه در نمونه­ای به حجم 350 نفر که به شیوۀ خوشه­ای چندمرحله­ای انتخاب شده بود، گردآوری و با فن مدل­یابی معادلات ساختاری، آزمون فریدمن و تی تک­نمونه­ای تحلیل شد. حاصل یافته‌های کیفی، تدوین مدل باورها و ارزش­های حمایتی در ابعاد: 1. ارزش­های معنوی شامل  ایمان، تقوا و عبادت؛ 2. ارزش­های اخلاق فردی شامل عفت و پاکدامنی، کسب حلال، بهداشت و سلامت و اعتدال؛ 3. ارزش­های اخلاق حرفه­ای شامل توسعۀ حرفه­ای، مسئولیت­پذیری و مشارکت؛ و 4. ارزش­های اخلاق اجتماعی شامل عدالت، آداب معاشرت، وحدت و اصلاح بود. نتایج یافته­های کمّی حاکی از برازش خوب مدل و معنی‌داری تفاوت اولویت­ها بین ابعاد مدل در جامعۀ آماری بود. همچنین، وضعیت موجود مدارس در ابعاد مدل، بالاتر از میانگین و در سطح مطلوب قرار دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم (1396). ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان.

ایمان، محمدتقی و نوشادی، محمودرضا (1390). تحلیل محتوای کیفی. پژوهش، دوره سوم، شماره دوم: 15-44.

بازرگان­ هرندی، عباس؛ حجازی، یوسف و اسحاقی، فاخته (1397). فرایند اجرای ارزیابی درونی در گروه‌های آموزشی دانشگاهی (راهنمای عمل)، تهران: دوران.

تقدیسی، محمد (1389). تحلیل و بررسی سودگرایی و نقد آن از منظر اخلاق اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد در رشتۀ فلسفۀ اخلاق، دانشگاه قم.

حاجی­اسماعیلی، محمد و اسلامی، سیدحسن (1393). معیارهای اخلاق اسلامی در خبرنگاری. معرفت اخلاقی، دوره پنجم، شماره دوم: 59-80.

خدامی، سهیلا و اصانلو، بهاره (1394). طراحی مدل رفتار اخلاقی کارکنان باتأکیدبر نقش ارزش­های اخلاقی سازمان. اخلاق در علوم و فناوری، دوره دهم، شماره اول: 96-106.

دبیری، احمد (1389). فضیلت­گرایی در اخلاق. معرفت اخلاقی، دوره دوم، شماره پنجم: 5-22.

رحیم­زاده، محمود (1381). بررسی فرهنگ سازمانی در گروه صنایع حدید، پایان­نامه کارشناسی ارشد در رشته مدیریت اجرایی گرایش استراتژیک، دانشگاه علامه طباطبائی.

رمضانی، یوسف؛ رحیم­نیا، فریبرز؛ مرتضوی، سعید و ملک­زاده، غلامرضا (1394). قوم­نگاری: استراتژی برای فهم فرهنگ سازمانی. پژوهش­های مدیریت عمومی، دوره هشتم، شماره بیست و نهم: 5-25.

زارعی­متین، حسن (1377). تبیین الگوی فرهنگ سازمانی مبتنی‌بر ارزش اسلامی در محیط کار و اثر آن بر رضایت شغلی. مجتمع آموزش عالی قم، دوره اول، شماره یکم: 119-138.

سلطانی، محمدرضا (1391). تحلیل وضعیت و طراحی الگوی مطلوب فرهنگ سازمانی یکی از سازمان­های نیروهای مسلح مبتنی‌بر مبانی دینی و ارزش­های انقلاب اسلامی. مدیریت اسلامی، دوره بیستم، شماره یکم:99-122.

شاه­آبادی، محمدمهدی و عابدی­جعفری، حسن (1390). درآمدی بر روش بررسی ابعاد فرهنگ سازمانی با نگاهی به قرآن کریم. روش­شناسی علوم انسانی، دوره هفدهم، شماره شصت و ششم: 97-116.

شاهبندزاده، حمید؛ محمدی یگانه، رضا و حسن­پور، ندا (1389). ارزیابی فرهنگ سازمانی نیروی انتظامی و مقایسه آن با دانشگاه علوم پزشکی، سازمان دارایی و کشتی‌سازی: مدل ارزش­های رقیب. فصلنامه نظم و امنیت انتظامی، دوره اول، شماره سوم: 31-52.

عسکری وزیری، علی؛ زارعی­ متین، حسن و امیری، علینقی (1391). ارائۀ الگوی مؤلفه­های فرهنگ سازمانی با رویکرد اسلامی و مبتنی‌بر نهج­البلاغه. مدیریت در دانشگاه اسلامی، دوره سوم، شماره سوم: 401-422.

عیوضی، محمدرحیم (1386). فرهنگ اسلامی: مفاهیم، ویژگی­ها و اصول. زمانه، شماره پنجاه و هشتم: 18-28.

فانی، کامران و خرمشاهی، بهاءالدین (1380). فرهنگ موضوعی قرآن مجید (الفهرس الموضوعی للقرآن الکریم)، تهران: ناهید، چاپ چهارم.

فرهی، علی؛ ابراهیمی، الهام؛ سلطانی، محمدرضا و هوشنگی، مهدی (1396). سنجش وضعیت موجود فرهنگ سازمانی باتوجه‌به الگوی مطلوب: کاربرد رویکرد آمیخته. مطالعات رفتار سازمانی، دوره ششم، شماره دوم: 1-25.

فرهی­ بوزنجانی، برزو؛ سنجقی، محمدابراهیم؛ بازرگانی، محمد و سلطانی، محمدرضا (1392). طراحی و تبیین مدل شناخت، سنجش و مدیریت فرهنگ سازمانی. راهبرد فرهنگ، دورهبیست و یکم، شماره یکم: 113-138.

قدسیان، نرگس؛ درانی، کمال؛ پورشافعی، هادی و اسدی­یونسی، محمدرضا (1394). الگوی فرهنگ سازمانی سازمان­های آموزشی (EOCM) (موردمطالعه: آموزش و پرورش شهر بیرجند). مدیریت فرهنگ سازمانی، دوره سیزدهم، شماره دوم: 341-365.

قراملکی، احد فرامرز (1390). درآمدی بر اخلاق حرفه­ای، تهران: سرآمد، چاپ چهارم.

مقیمی­ فیروزآباد، معصومه (1394). طراحی الگوی اخلاق حرفه‌ای مدیران آموزشی با رویکرد اسلامی- ایرانی، رساله دکتری در رشته مدیریت آموزشی، دانشگاه علامه طباطبائی.

مؤمنی­راد، اکبر؛ علی­آبادی، خدیجه؛ فردانش، هاشم و مزینی، ناصر (1392). تحلیل محتوای کیفی در
آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج. اندازه­گیری تربیتی، دوره چهارم، شماره چهاردهم: 187-222.

میرتاج­الدین، سیدمحمدرضا (1374). اخلاق کارگزاران حکومت از دیدگاه اسلام، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، مرکز چاپ و نشر ، چاپ اول.

نیکوکار، غلامحسین؛ سلطانی، محمدرضا و نیاوند، عباس (1392). طراحی الگوی بومی شناخت و سنجش فرهنگ سازمان­های نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی ایران. مدیریت دولتی، دوره پنجم، شماره سوم: 143-163.

هادوی­نژاد، مصطفی؛ نقی­پورفر، ولی­الله و دانایی­فرد، حسن (1390). پیش­فرض­ها و ارزش­های فرهنگ سازمانی اسلامی: پژوهشی در چارچوب مدل فرهنگ سازمانی شاین. مدیریت و پیشرفت، دوره چهل و هفتم، شماره دوم: 93-120.

Al-Aidaros, A. H., Shamsudin, F. M. & Idris, K. M. (2013). Ethics and ethical theories from an Islamic perspective. International Journal of Islamic Thought, 4(1), 1-13.

Argyris, C. (2010). Organizational traps: Leadership, culture, organizational design. Oxford University Press Inc, New York.

Boer, D. & Fischer, R. (2013). How and when do personal values guide our attitudes and sociality? Explaining cross-cultural variability in attitude–value linkages. Psychological bulletin, 139(5), 1113-1147.

Bryant, S. (2013). Organizational culture of Mississippi hospitals as perceived by laboratory professionals. Clinical Laboratory Science, 26, 147-152.

Burke, R. (2006). Leadership and spirituality. Foresight, 8(6), 14-25.

Cameron, K. & Quinn, R. E. (2011). Diagnosing and changing organizational culture. Based on the competing values framework. (3rd Ed.). CA: Jossey Bass, San Francisco.

Chakrabarty, S. & Erin Bass, A. (2015). Comparing Virtue, Consequentialist, and Deontological Ethics-Based Corporate Social Responsibility: Mitigating Microfinance Risk in Institutional Voids. Journal of Business Ethics, 126(3), 487-512.

Comrey, A. L. & Lee, H. B. (1992). A first course in factor analysis. Hillsdale, NJ: Erlbaum.

Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th Ed.). Upper Saddle River, Pearson Education, New Jersey.

Daft, R. L. (2009). Organization Theory and Design (9nd Ed.). US: South-Western Cengage Learning.

Darwall, S. L. (2003). Consequentialism. Oxford: Blackwell.

Denison, D. R., Hooijberg, R., Lane, N. & Lief, C. (2012). Leading culture change in global organizations: Aligning culture and strategy. NY: Jossey-Bass, New York.

Edwards, S. R. (2011). Leadership style and institutional culture in rural Title 1 schools with sustained AYP attainment. A dissertation for the Degree of doctor of philosophy, Mercer University.

Elo, S., Kääriäinen, M, Kanste, O., Pölkki, T., Utriainen, K. & Kyngäs, H. (2014). Qualitative Content Analysis: A Focus on Trustworthiness. Sage Open, 4(1), 1-10.

Flamholtz, E. G. & Randle, Y. (2012). Corporate culture, business models, competitive advantage, strategic assets and the bottom line: Theoretical and measurement issues. Journal of Human Resource Costing & Accounting, 16(2), 76-94.

Giacalone, R. A. & Jurkiewicz, C. L. (2003). Handbook of workplace spirituality and organizational performance. Sharpe, Armonk, NY.

Gibbs, C. (2012). Corporate citizenship and corporate environmental performance. Crime, Law, and Social Change, 57, 345-372.

Guthrie, J., Yongvanich, K. & Ricceri, F. (2004). Using content analysis as a research method to inquire into intellectual capital reporting. Journal of Intellectual Capital, 5, 282-293.

Hofstede, G., Hofstede, G. J. & Minkov, M. (2010). Cultures and organization: Software of the mind: Intercultural cooperation and its importance for survival (3rd Ed.). NY: McGraw Hill, New York.

 

Hogan, S. J. & Coote, L. V. (2013). Organizational culture, innovation, and performance: A test of Schein’s model. Journal of Business Research, 67, 1609– 1621.

Hoque, N., Aktaruzzaman Khan, M. & Mowla, M. (2013). Organisational culture: features and framework from Islamic perspective. Humanomics, 29(3), 202-219.

Hoy, W. K. & Miskel, C. G. (2001). Educational administrators: Theory, research and practice (6th Ed.). MA: McGraw Hill, Boston.

Kinjerski.V. M. & Skrypnek, B. J. (2004). Defining spirit at work: finding common ground. Organizational Change Management, 17(1), 26-42.

Kujala, J. & Pietiläinen, T. (2004). Female managers' ethical decision-making: A multidimensional approach. Journal of Business Ethics, 53(1-2), 153-163.

 Maximini, D. (2015). The Scrum Culture, Management for Professionals. Springer International Publishing, Switzerland.

McLean, L. D. (2005). Organizational culture’s influence on creativity and innovation: A review of the literature and implications for human resource development. Advances in developing human resources, 7(2), 226-246.

McNaughton, D. A. & Rawling, J. P. (2007). Deontology. In Ashcroft, R. E., Dawson, A., Draper, H., & McMillan, J. (Eds.), Principles of health care ethics (pp. 65-71). John Wiley & Sons, England.

Miremadi, A., Jalili, S. R. & Sharbatoghile, A. (2015). An Analysis of GLOBE’s Organization Culture on Work Ethics: A Case Study of Iran. International Business and Management, 10(1), 55-61.

Moore, G. (2005). Corporate character: Modern virtue ethics and the virtuous corporation. Business Ethics Quarterly, 15(4), 659–685.

Nagele, D. (2015). Evolution of Culture among Warning System Organizations. A dissertation of Doctor of Philosophy in Disaster Science and Management, Delaware University.

O’Reilly, C. A., Caldwell, D. F., Chatman, J. A. & Doerr, B. (2014). The promise and problems of organizational culture: CEO personality, culture, and firm performance. Group & Organization Management, 39, 595–625.

Orji, I. E. (2016). Towards collaboration between lawyers and social workers: A content analysis of joint degree programs. City University of New York.

Owens, R. G. & Valesky, T. C. (2011). Organizational Behavior in Education: Leadership and School Reform. (10th Ed). Upper Saddle River, Pearson Education, Inc, New Jersey.

Rawwas, M. Y. (2001). Culture, personality and morality: A typology of international consumers’ ethical beliefs. International Marketing Review, 18(2), 188-211.

Rawwas, M. Y. A., Swaidan, Z. & Oyman, M. (2005). Consumer ethics: A cross-cultural study of the ethical beliefs of Turkish and American consumers. Journal of Business Ethics, 57(2), 183–195.

Rousseau, D. M. (1990). Assessing organizational culture: The case for multiple methods. In B. Schneider (Ed.), Organizational climate and culture (pp. 153-193). Jossey-Bass Publishers, San Francisco.

Rus, M. & Rusu, D. O. (2015). The Organizational Culture in Public and Private Institutions. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 187, 565-569.

Schein, E. H. (2010). Organizational culture and leadership (4rd Ed.). Jossey-Bass, Hoboken, New Jersey.

Schwartz, S. (2013, May). Value priorities and behavior: Applying. In The psychology of values: The Ontario symposium, 8, 1-24.

Shakil Ahmad, M. (2011). Work ethics: An Islamic prospective. International Journal of Human Sciences, 8(1), 850-859.

Shellenbarger, S. (2000). More Relaxed Boomers, Fewer Workplace Frills and Other. Job Trends. Wall Street Journal, December 27, p. B-1.

Short, P. M. & Greer, J. T. (2002). Leadership in empowered schools: Themes frominnovative efforts. Upper Saddle River, Pearson Education, New Jersey.

Tanner, C., Medin, D. L. & Iliev, R. (2008). Influence of deontological versus consequentialist orientations on act choices and framing effects: When principles are more important than consequences. European Journal of Social Psychology, 38(5), 757-769.

Thomas, J. D. (2013). Inside Organizational Culture: Evaluating Cultural Assessment Tools and Methods. A dissertation for the Degree of doctor of philosophy, Norman, Oklahoma University.

Thomson, A. (1999). Critical Reasoning in Ethics: A Practical Introduction, first edition. Routledge, London & New York.

Uddin, M., Luva, R. & Hossian, S. (2013). Impact of organizational culture on employee performance and productivity: A case study of telecommunication sector in Bangladesh. International Journal of Business and Management, 8(2), 63-77.

Villegas, M. (2014). Codes of ethics, ethical behavior, and organizational culture from the managerial approach: A case study in the Colombian banking industry. Doctoral dissertation, Jones International University.

West-Moynes, ML. H. (2012). A Study of Organizational Culture in Ontario Colleges with High Student Satisfaction. A thesis for the degree of Doctor of Philosophy, Ontario, Toronto University.